Petitie tegen plagiaat

Gepubliceerd op: 28 January 2015

In de Zaak Katrijn Van Giel vs. Luc Tuymans heeft de rechter in Antwerpen zoals bekend beslist dat het schilderij ‘A Belgian Politician’ van Luc Tuymans plagiaat is van de foto die Katrijn Van Giel maakte van Jean-Marie Dedecker. Deze uitspraak vinden wij onaanvaardbaar en bovendien naast de kwestie.

De uitspraak gaat uit van kwade wil en bedrog van de kunstenaar, terwijl daar geen sprake van is. Wie het werk van Tuymans kent, weet dat het gebruik van fotografische bronnenmateriaal deel uitmaakt van zijn praktijk als schilder en mee de inhoud van zijn werk bepaalt. Luc Tuymans heeft daar trouwens nooit een geheim van gemaakt. Hij publiceerde meerdere boeken waar dat bronnenmateriaal in opgenomen is en in zowat elk interview communiceert hij erover.

Stromingen in de hedendaagse kunst, de hele popart en het Fotorealisme zouden ondenkbaar zijn geweest zonder deze act van appropriating. Marcel Duchamp maakte al meer dan 100 jaar geleden duidelijk dat door een beeld of object te hergebruiken, door het te verplaatsen naar een andere contextvreemde omgeving, de betekenis en het statuut van het object verandert. Met andere woorden: de intentie van de kunstenaar en de context zijn essentieel om de inhoud en het statuut, de lezing van een beeld of een object te bepalen en dus niet zozeer het object of het beeld zelf.

In het vonnis dat de aard van de praktijk van de kunstenaar negeert, wordt gefocust op de overeenkomsten, terwijl er meer zou moeten gefocust worden op de verschillen tussen beide beelden en op de aard van de artistieke praktijk en de hedendaagse kunst. Op een vormelijke overeenkomst na, hebben de twee beelden niets met elkaar te maken. De betekenis en het statuut, de functie van de beelden, het medium, het auteurschap en de intentie van de auteurs zijn totaal verschillend.

De Intentie van de fotograaf was om het leed van Dedecker te tonen. Omdat de foto in de krant als illustratie bij een artikel verscheen, had die een tijdelijke functie. Het is een publiek beeld dat zich niet als kunstwerk presenteerde omdat het geen autonome positie had. Het beeld werd in grote oplage verdeeld en verspreid op het internet.

De intentie bij Luc Tuymans om ‘A Belgian Politician’ te maken, was totaal anders. Hij wilde in tegenstelling tot de fotograaf géén portret maken van Dedecker. Zelf zegt hij hierover: ‘Op de foto zie je de populistische politicus Jean-Marie Dedecker, een man van vlees en bloed, die gebukt gaat onder de kwellingen van het politieke bedrijf. De fotografe heeft een beeld vastgelegd waaruit een grote empathie voor haar onderwerp spreekt. Het schilderij heeft een volstrekt andere betekenis, het toont een quasi skeletachtige figuur, in zilverachtig licht. Het geschilderde beeld is koud en onrustig, het roept een sfeer van dreiging op en wordt huiveringwekkend. De empathie is weggeborsteld, de anekdote vernietigd. Het beeld is naar een ander niveau getild – het is emblematisch geworden voor het spook van het populisme dat door Europa waart.’*

Het werk van Tuymans heeft een andere functie en een andere betekenis en ziet er anders uit. Doordat de rechter deze zaak beschouwt als plagiaat, gaat die voorbij aan de artistieke toevoeging van de kunstenaar, aan zijn werkmethode en de totaliteit van zijn oeuvre, aan de aard van de moderne en de hedendaagse kunst. Zeggen dat dit plagiaat is, is zeggen dat de kunstenaar aan de foto niets toegevoegd heeft en komt neer op het criminaliseren van de kunstenaarspraktijk.

Omdat deze uitspraak een aanslag is op de aard van de kunstenaarspraktijk, kunst en kunstenaars verdacht maakt, de vrije expressie van kunstenaars aan banden legt en een smet legt op de kunstgeschiedenis, willen wij bij deze een duidelijk standpunt formuleren tegen de veroordeling en onze steun betuigen aan Luc Tuymans.

*Uit Vrij Nederland, 13 Februari 2014 ‘Foto’s schilderen: plagiaat of ‘fair use’, Mischa Cohen

Ondertekenen deze tekst

Karin Hanssen, kunstenaar en doctoraatsonderzoeker U.A/KASKA; Bertrand Lafontaine, Eindredacteur De Canvasconnectie; Frank Lubbers; Otobong Nkanga; Marlene Dumas; Chris Dercon, Director Tate, Modern, London,U.K.; Ralph Rugoff, Director, Hayward Gallery, London, U.K.; Philippe Van Cauteren, Artistiek Directeur S.M.A.K.; Ann Demeester, Directeur Frans Hals Museum | De Hallen Haarlem; Anselm Franke; Els Roelandt; Jean-Charles Vergne, Director of FRAC Auvergne, Clermont-Ferrand, France; Michaël Borremans; Philippe Pirotte, Rektor, Staatliche Hochschule für Bildende Künste, Städelschule, Frankfurt am Main, Deutschland; Niels Van Tomme, Curator, Center for Art, Design and Visual Culture, USA; Michael Amy, Ph.D., Professor of the History of Art, College of Imaging Arts & Sciences, Rochester Institute of Technology, International Association of Art Critics (AICA), USA; Guillaume Bijl; Catherine de Zegher, Directeur, MSK Gent; Giovanni Carmine, Director Kunst Halle Sankt Gallen, Davidstrasse 40, CH-9000 St. Gallen; Dr Maria Anna Potocka, The director of MOCAK, Museum of Contemporary Art in Krakow, Poland; Anna Tilroe, kunstcriticus, curator, vml bijzonder hoogleraar kunst & cultuur, Radboud Universiteit Nijmegen, NL.; Phillip Van den Bossche, Artistiek Directeur, Mu.Zee; Prof. Dr. Manfred Sellink, General Director KMSKA; Fred Bervoets; Francis Alys; Daan Rau; Carl Depauw , Directeur MAS, Antwerpen; Dirk Braeckman; Henk Visch; Rob Scholte; Loretta Yarlow, Director, University Museum of Contemporary Art, Fine Arts Center 151 Presidents Dr. University of Massachusetts, USA; Taro Amano, Chief Curator at Yokohama Museum of Art, Japan; Eriko Kimura, Curator, Yokohama Museum of Art, Japan; Ulrike Lindmayr, LLS 387; Shaun Gladwell; Flor Bex; Christoph Fink; Joëlle Tuerlinckx; Benjamin Cook, Director LUX London, U.K.; Kenneth Lum , visual artist, curator; Jos Van den Bergh, Coördinator Cinema Zuid; Vaast Colson; Joost Declercq, Directeur, Museum Dhondt-Dhaenens; Charlotte Mullins, Art Critic, Writer and Broadcaster (U.K.); David Broker, Director Canberra Contemporary Art Space, Gorman Arts Centre, Australia; Sabrina Baker, Gallery manager, Canberra Contemporary Art Space, Gorman Arts Centre, Australia; Koen Leemans, cultuurfunctionaris-directeur Cultuurcentrum Mechelen; Marianne Hoet; Geert Op de Beeck; Jason Poirier dit Caulier; Roberto Polo; Carla Arocha; Stéphane Schraenen; Sara Weyns; Claude Blondeel; Manor Grunewald; Frederik Vergaert, Lokaal 01; Seamus Kealy,  Director, Salzburger Kunstverein, Austria; Gregory Salzman, independent curator and writer on contemporary art, MA, USA; Saskia Draxler, Galerie Nagel Draxler, Germany, Christian Nagel, Galerie Nagel Draxler, Germany; Aart van der Kuijl; Damien De Lepeleire; Delphine Bekaert; Jan Hoet junior; Geert Goiris; Adriaan Raemdonck, Galerie Zwarte Panter; Tom Vansant; Prof. Dr. Maximiliaan Martens, Voorzitter Vakgroep Kunstwetenschappen, UGent; Emma Thyssen; Louis De Cordier; William Ludwig; Nadia Naveau; Benny Van den Meulengracht-Vrancx; Robert Devriendt; Ellen De Meutter; Els Opsomer; Jan De Zutter; Alison Engels; Jesus Fuenmayor; Bert Danckaert; Hildegund Amanshauser; Raymond Barion; Lieven Segers; Jasper Krabbé; Jean Bernard Koeman;John Van Oers; Tom Liekens; Benny Boogers; Virginie Bailly; Ives Maes; Nel Aerts; Hans Vandekerckhove; Inge Grognard; Tim Van Laere en Elke Segers, Tim Van Laere Gallery; Goedele Bartholomeeusen; Peter De Cupere; Bert Frings; Ria Verhaeghe; Frank Koolen; Kris Van Dessel; Tinka Pittoors; Jan De Cock; Anny De Decker; Kris Fierens; Sven Augustijnen; Kevin Van Gaver; Anouk Van de Wal; Hilde Van Canneyt; Goele De Bruyn; Jean Michel Botquin, Galerie Nadja Vilenne; Annette De Keyser, Galerie Annette De Keyser: Pieter Vermeersch; Wilfried Huet; Martin uit den Bogaard; Nica Broucke; Michael de Kok; Jan Vanriet; Phil Bloom; Wouter Van der Hallen; Wim Wauman; Marilou van Lierop; Paul Kusseneers; Suzy Kusseneers; Jan Haerynck, schrijver; Pieter Boons; Charles Danby; Anton Cotteleer; Sadie Murdoch; NICC; Roland Patteeuw; Kate Mayne; Tom Mous; Kati Heck; Jayce Salloum; Wilma Sütö, conservator moderne en hedendaagse kunst, Stedelijk Museum Schiedam (Nl.); Joost Zwagerman; Ronald Ophuis; Gijs Kerkhoven.

Praktische Info

Hier kun je de petitie tegen het vonnis van plagiaat tekenen: www.petities24.com/petitie_tegen_vonnis_plagiaat_luc_tuymans

 

Het Kunstenloket organiseert in Brussel op 24 februari een infosessie 'Parodie, plagiaat of inspiratie' voor kunstenaars. www.kunstenloket.be/nl/node/7064

Keywords

Geen keywords beschikbaar.