Een rijk gevarieerde ‘fantastic world’ in Lille

Gepubliceerd op: 1 September 2012

De magie van de stad Een omgekeerd huis, waar je op het plafond kunt lopen en waar het bed boven je hoofd hangt, een etentje met gargantueske borden, glazen en bestek, een UFO in het station, de toren van Babel, labyrinten en een kitscherig verlichte Rambla. Lille – of Rijsel – profileert zich steeds sterker en vuriger als ‘eurometropool’. Met het project ‘Fantastic’ wil de stad de bekommernissen over de uitdijende agglomeratie op een fantasierijke, artistieke en intelligente manier in beeld brengen.

De ‘metropool’ Lille onderzoekt, met de argusogen van curatoren en kunstenaars, de steeds verder groeiende regio. De stad – of beter: de verbeelde stad – is het onderwerp van uiteenlopende manifestaties, tentoonstellingen, performances en voorstellingen. Is het een zelfonderzoek? Het thema van het culturele evenement, in het kader van Lille 3000, focust op de grootstedelijkheid. Het is een verhaal over Babel, over Metropolis, over stadsverhalen en stedelijke fantasieën, over de manier waarop kunstenaars de stad in beeld hebben gebracht. Dat doen de organisatoren op verscheidene manieren: met een tentoonstelling van klassieke en moderne meesters over Babel, waarin de hybris van de waanzinnige grootstad naar voren komt, met een uitstalling van uiterst fantasierijke figuren in Tripostal, met een kunsthistorische benadering van het beeld van de stad, met verscheidene kunstwerken her en der in de stad die telkens weer vragen – zij het zeer kunstzinnig – stellen over het stadsleven.

Stad als personage
De expositie ‘Babel’, in het Palais des Beaux Arts, werd al in H ART-nummer 101besproken. En over ‘Les fables du paysage flamand’ leest u alles op pagina 7. Maar er is meer te zien in het Lille van ‘Fantastic’, en ook in Tourcoing, Roubaix, Hornu, Kortrijk en andere plaatsen. Wellicht is, naast de speelse ingrepen van kunstenaars, de meest uitgesproken tentoonstelling over het stadsleven te zien in het LaM, het Musée d’art moderne, d’art contemporain et d’art brut in Villeneuve d’Ascq. Die expositie ‘La ville magique’ is opgevat als een essay, met keurige hoofdstukken en afdelingen over de ontwikkeling van ‘Manhatta’ – ‘la ville verticale’ – en de uitdijende wereldstad, over de stad als een collage van velerlei entiteiten, een soort speuren in de coulissen van de grootstad. Het is een verhaal over het nachtelijk leven en de sensaties van de metropool, het surrealistisch zwalken en de modernistische trends. De stad, elke stad eigenlijk, is een personage. Een stad heeft een karakter. Er zijn romans geschreven over steden, zoals ‘Berlin Alexanderplatz’ van Alfred Döblin. De stad en de ‘urban legends’ zijn onderwerpen voor films en feuilletons. De stad nodigt uit tot verscheidene interpretaties. De expositie laat, naast heel wat bekende schilderijen en foto’s, ook teksten zien waarin de stad ‘personage’ is. De expositie laat het stadsbeeld zien met allerlei middelen – schilderijen, film, foto’s – maar (wat je bijvoorbeeld bij Gustave Caillebotte kunt zien) kennelijk kijkt nooit iemand vanuit de intimiteit van de huiskamer naar dat straatbeeld. Uiteraard wordt over Walter Benjamin gesproken, over zijn schitterende overpeinzingen over de Parijse passages (waar het haast mode was in een moderne stad met een schildpad te flaneren), maar toch mis ik de blik vanuit het raam. Het gaat over het verschil tussen voor en achter het raam, tussen binnen- en buitenshuis.

Transformaties
Het thema van de overweldigende cultuurmanifestatie ‘Fantastic’ luidt: ‘métamorphoses urbaines’. Het gaat over ‘transformaties’ in de stad. Op allerlei manieren wordt dit getoond, soms krachtig en overtuigend, hallucinant en scherp, soms goedkoop en gemakkelijk. Dat heb je altijd met zulke manifestaties met tientallen presentaties, performances en tentoonstellingen. Een stad is een collage, gevormd doorheen de jaren, met geschiedenis, met wisselende architectuurpraktijken, veranderende zeden, weerspiegeld in afbraak, opbouw, nieuwbouw en urbanistische ideeën. Een stad kent een psychologie, schitterend weergegeven in de tekeningen van Alfred Kubin of in de collages van Paul Citroen. Op de tentoonstelling zijn filmbeelden te zien die de ‘psychologie van de stad’ weergeven, ‘Berlin – Die Sinfonie der Grossstadt’ van Waltner Ruttmann, ‘City lights’ van Charlie Chaplin of het aangrijpende ‘Metropolis’ van Fritz Lang. Het is een cultuurhistorische tentoonstelling en dan mis je eigenlijk de actualiteit van de hedendaagse stad. Dat is heel bijzonder in het Lille van ‘Fantastic’: we zien visies op de moderniteit uit de jaren twintig of dertig, fantasieën die al verwijzen naar de komende jaren, maar niet naar de werkelijkheid zoals we die nu op straat aantreffen. Er is wel iets opmerkelijks: de grootstad heeft de kunst een soort design gegeven. Onze samenleving is, meer dan sommigen vermoeden, door het werk van Piet Mondriaan en andere kunstenaars uit die tijd beïnvloed. Dat komt door de strakke, scherpe en verticale lijnen van de hoogbouw. Die gebouwen, die door schilders en fotografen artistiek werden geïnterpreteerd, heeft de samenleving een karakter van moderniteit gegeven. Dat laat ‘La ville magique’, met alle toespelingen op en verwijzingen naar boeken en films, niet goed zien: het architecturale denken over een stad, wat zich voor de meesten buitenshuis afspeelt, heeft zijn invloed op wat binnen gebeurt. Dat verhaal mis ik – het verhaal aan weerszijden de vensterramen.

Paul DEPONDT

 

Praktische Info

‘Lille Fantastic 2012’ tot 13 januari op verschillende plaatsen in Lille. www.fantastic2012.com

Keywords

Geen keywords beschikbaar.