Geng Jianyi en Wang Guangyi en andere Chinese hedendaagse kunst

Gepubliceerd op: 1 October 2012

De overheid schrijft mee

In Beijing loopt een retrospectieve van Wang Guangyi, in Shanghai is net die van Geng Jianyi beëindigd. Beide kunstenaars zijn boegbeelden van de Chinese hedendaagse kunst, sociaal geëngageerd in hun werk. Maar terwijl Wang Guangyi vooral Mao Zedong en het heroïsme van het Socialistisch Realisme in zijn beeldtaal gebruikt, is Geng Jianyi diep geworteld in de Chinese traditie. De documentaires over Wang Guangyi in de tentoonstelling flitsen van het ene interview naar het volgende; Geng Jianyi maakt weinig woorden vuil aan retoriek en kiest voor een catalogus zonder tekst.

De opening van de Wang Guangyi-retrospectieve in het Today Art Museum ging gepaard met een internationaal symposium gemodereerd door Wu Hung en had tot onderwerp ‘Ways of Constructing the History of Contemporary Art'. Rond de tafel zaten ondermeer Arturo Schwarz (die graag een vertaling van zijn ‘The Complete Works of Marcel Duchamp' in het Chinees wil), Jonathan Fineberg, Fei Dawei, Gao Minglu, Huang Zhuan en Lü Peng.

Wie schrijft welke kunstgeschiedenis? Moeten we verschillende kunstgeschiedenissen schrijven? Wie bepaalt welke kunstenaars in de geschiedenis terechtkomen? In de wisselwerking tussen China en het Westen is dit alvast een complex verhaal.

Biënnale van Venetië 1993
Wang Guangyi maakte naam in het Westen met zijn felkleurige ‘Great Criticism'-serie, waarin hij Socialistische Realistische iconen combineert met concepten uit de consumentenmaatschappij. Dat hij precies daarmee bekend werd, had meer te maken met de keuze van westerse curatoren dan met zijn oeuvre.
Zowel Wang Guangyi als Geng Jianyi waren invloedrijk bij het ontstaan van de Chinese hedendaagse kunst. Wang Guangyi was vooral actief in Noord-China en Geng Jianyi samen met Zhang Peili in Hangzhou, ten zuiden van Shanghai. Beiden namen deel aan de Biënnale van Venetië in 1993. Dat was de eerste keer dat Chinese kunstenaars op een gestructureerde manier aanwezig waren in het Westen. De ‘gekleurde' keuze van Benito Oliva oogstte destijds veel kritiek in China, en ze is bepalend geweest voor het beeld dat het grote publiek in het Westen heeft over hedendaagse Chinese kunst.
Voor vele van de Chinese kunstenaars betekende die Biënnale een keerpunt, omdat ze voor het eerst buiten China kwamen en geconfronteerd werden met de internationale kunstscene, wat tegelijk ontwapenend en ontnuchterend werkte.
Dat was ook het geval voor Wang Guangyi. Hij had in 1990 al de temperatuur tussen China en Amerika gemeten in ‘Comparison between Chinese and American Temperature'. Na 1993 werd zijn wereld groter en focuste hij vaker op internationale problemen met werk als ‘Visa, Cold War Aesthetics, Virus Carrier', waarin hij globale problemen aankaart.
Toch behoudt Wang Guangyi een speciale verhouding met Mao Zedong en de Culturele Revolutie. In zijn installatie ‘East Wind - Golden Dragon' wijst hij op het feit dat Mao het verleden wilde wegvegen maar zelf een draak op zijn auto liet plaatsen, hét symbool van het Chinese keizerrijk, wat aangeeft dat ook Mao Zedong het verleden niet kon loslaten. Wang Guangyi blijft de Socialistische Realistische beeldtaal gebruiken, zij het op een creatieve, uitvergrote manier. Naar eigen zeggen wil hij de beeldtaal waarmee hij opgroeide nalaten voor latere generaties Chinezen omdat het deel uitmaakt van de Chinese identiteit.

Taoïstische traditie
Van een heel andere aard is het werk van Geng Jianyi. De retrospectieve van zijn werk in het Minsheng Art Museum in Shanghai brengt de bezoeker oog in oog met taoïsten Laozi en Zhuangzi.
De titel ‘Wu Zhi' is niet vertaald. ‘Wu' betekent ‘niet zijn/niet hebben/de afwezigheid van' en ‘Zhi' betekent ‘kennis/intelligentie'. Een vertaling zou kunnen zijn ‘degene die niets weet', ‘de persoon zonder intelligentie', ‘degene zonder perceptie', maar het concept is diep geworteld in de taoïstische traditie waarbij yin en yang in voortdurende flux zijn en waar ‘zich terugtrekken' staat tegenover actief naar iets streven, waarin leegte/niet-zijn even belangrijk is als zijn, en waarin alles volkomen relatief is, want het ene extreem draagt het andere in zich. De ‘Daodejing' legt uit: "Dertig spaken vormen een wiel, maar het is in de leegte (wu) dat een wiel zijn nut vindt. We draaien klei tot een kom, maar het is in de leegte dat een kom zijn nut vindt. We snijden vensters en deuren om een huis te maken maar het is in de leegte dat een huis zijn nut vindt. Daarom, zoals er voordeel is in wat er is (you), is er nut in wat er niet is (wu)."
Met deze kennis in gedachte krijgt de tentoonstelling van Geng Jianyi diepe betekenis. Alles is relatief, gebeurt spontaan, zonder intellectuele overwegingen. De leegte en de omkering liggen aan de basis van vele werken. Geng Jianyi exploreert alle soorten media. Hij manipuleert, intervenieert, deconstrueert. Zijn ‘houtsnede' is gemaakt van geperst hout, zijn boeken hebben geen inhoud, gedumpte objecten worden tot kunst verheven. Er is één constante: ontwapenende relativiteit.
Geng Jianyi focust op het individu in de Chinese maatschappij. Hij toont documenten met foto's, waarbij duidelijk wordt dat het leven van een individu een aaneenrijging is van bewijzen. Hij blaast pasfoto's van diploma's, brevetten, paspoorten op waardoor stempels en kreuken in de foto's als littekens op het gezicht van de portretten liggen. Hij analyseert de kennis van zijn vrienden over de Chinese huwelijkswet, focust op het geboortebeleid, of op de plaats van de kunstenaar in de Chinese maatschappij. Niet alleen documenten met foto's en vingerafdrukken plaatsen het individu centraal. Hij schildert kleurige fragmenten die enkel van op afstand als gezicht te herkennen zijn. Acties van arbeiders worden uitvergroot wanneer hun achtergrond is ‘weggeknipt' en vervangen door een lege filmstudio (een omgekeerd green key-proces). Hun bewegingen worden ijdel en zinloos.
Een terugkerend element is de blik, het verwrongen beeld, het kijken, bekeken worden, voyeurisme: een extreme close-up van een ganzenoog doet de kijker beseffen dat we maar een deel van de werkelijkheid zien. Of zijn we zelf object van een alziend oog?
Indrukwekkend is de installatie met afgedankte voorwerpen die Geng Jianyi bij zijn vrienden kunstenaars recupereerde. Honderden objecten - van een driezitsbank over een voorouder-herdenkingsboot in papiergeld tot een schilderij van Wang Ziwei - zijn apart verpakt in een transparante doos op maat van het object en voorzien van een voorgedrukt label met naam van de schenker, reden van aanschaffing en van afdanking en het verhaal van het object. De meeste objecten komen van Chinese kunstenaars, wat een speciaal cachet geeft omdat velen van hen intussen wereldberoemd geworden zijn: via deze installatie krijgen we een intieme blik op hun dagelijkse leven destijds in een ander, armer China. Dit werk is een snede uit de geschiedenis van China in de jaren 1990. Vele van de voorwerpen bestaan niet meer vandaag.
De toeschouwer wordt geconfronteerd met de grotere onderwerpen van vergankelijkheid, de afvalmaatschappij, maar ook met de razendsnelle ontwikkeling van China.
‘Wu Zhi' krijgt betekenis in de reeksen boeken zonder inhoud. Klassieke boekformaten zijn in inkt gedompeld, of met een penseel en inkt ‘beslagen' waardoor een soort van wilde onleesbare kalligrafie ontstaat. In andere ‘boeken' wordt alle tekst geschrapt behalve het grammaticale karakter ‘de', of wordt de tekst in lagen over elkaar heen gedrukt, waardoor alles onleesbaar wordt. Ondanks de oppervlakkige ‘onleesbaarheid' is al dit werk doordrongen van referenties aan de literatentraditie en de klassieken uit het oude China. De sfeer in Geng Jianyi's retrospectieve doet denken aan de eigenzinnige literaten uit het oude China die zich terugtrokken uit de ambtenarij.

Shanghai Biënnale
Geng Jianyi bewerkt fotopapier met water, gebruikt druppend water of regen in zijn video's, en daarmee maken we de brug naar de Shanghai Biënnale waar de Franse Sophie Calle ‘The First and Last Image' (2010) toont, een reeks portretten uit Istanbul van mensen die voor het eerst de zee zien. Vier minuten lang wordt hun eerste confrontatie met de zee gefilmd: intens, indringend, aangrijpend werk.
Installaties die in het oog springen hebben Chinese dorpen tot onderwerp. In Yumen in Gansu werd China's eerste olie gevonden. De economie bloeide op tot de oliebron was leeggezogen en het leven van de duizenden mensen op de foto's in het werk uitzichtloos werd.
In het dorp Diankou hebben de inwoners inspraak in het beleid. De installatie toont ‘verkiezingsfoto's' uit alle lagen van de bevolking, op het eerste gezicht een document van een democratisch dorp. Voor de biënnalebezoekers zijn gratis catalogi van het dorp voorzien. Als toeschouwer ben je geneigd te geloven wat je ziet, maar we zijn natuurlijk in China.
Het thema van de biënnale is ‘Reactivation', de letterlijke vertaling van de Chinese titel is ‘opnieuw elektriciteit opwekken'. 98 kunstenaars uit 27 landen tonen vooral veel gigantische installaties in het grote nieuwe gebouw dat zowat de omvang van Tate Modern heeft, en veel sociaal engagement. De grootste installatie is van Huang Yongping (8 x 8 x 18m hoog), ‘De duizend armen van Guanyin'.
Vier delen in de biënnale: ‘Resources' onderzoekt transformatie in cultuur; ‘Revisit' bekijkt renaissance; ‘Reform' gaat over transitie in hedendaagse culturele productie en ‘Republic' over culturele uitwisseling.

Chinese kunstmusea
De nationale feestdag op 1 oktober had dit jaar een extra dimensie voor de hedendaagse kunst in China. Power Station of Art, het eerste museum in China gewijd aan hedendaagse kunst, opende de deuren inShanghai
(gratis toegang, maar wie binnen wil moet registeren met paspoort en mobiel nummer en Taiwanezen vallen onder de noemer China). Op dezelfde dag opende het China Art Museum in het voormalige Chinese paviljoen van de Shanghai Expo 2010, dat de Chinese kunstgeschiedenis van de twintigste eeuw op een zeer doordachte manier herschrijft. Daarmee is de cirkel rond. Wie schrijft kunstgeschiedenis? In ieder geval is de Chinese overheid nooit ver weg als we in China zijn - zelfs in de kunst.

Jeanne BODEN

 

 

Praktische Info

www.minshengart.com
www.todayartmuseum.com
www.shanghaibiennale.org

Keywords

Geen keywords beschikbaar.