Stukken uit de M HKA-collectie in Ljubljana, Slovenië

Gepubliceerd op: 1 January 2012

Een nieuwe wereldorde

Ljubljana, hoofdstad van Slovenië, beschikt sinds kort over een gloednieuw museum, het Museum of Contemporary Art. Een van de tentoonstellingen waarmee het museum werd geopend is ‘Museum of Affects'. De werken in die tentoonstelling komen uit vier verschillende musea, waarvan het merendeel in de (geografische of economische) periferie. Daardoor wordt een tegengewicht geboden tegen de eenzijdige en klassieke, canonieke kunstgeschiedenis. Het volgende luik van de tentoonstellingscyclus vindt eind januari plaats, tegelijkertijd in het M HKA in Antwerpen en het Van Abbemuseum in Eindhoven.

Sam STEVERLYNCK

De Internationale is een Europees samenwerkingsverband tussen vijf (middel)grote Europese musea en kunstenaarsarchieven: het M HKA in Antwerpen, Van Abbemuseum Eindhoven, MACBA Barcelona, Julius Köller Society Bratislava en Moderna Galerija Ljubljana. Samen beschikken ze over 40.000 werken die ze onderling uitwisselen en samenbrengen in verschillende tentoonstellingen. Door hun krachten te bundelen slagen de musea erin een soort alternatief te formuleren tegen de hegemonie van de klassiek machtsbastions in de kunstwereld. De eerste tentoonstelling vond plaats in MACBA Barcelona, waar de collectie van Moderna Galerija in Ljubljana centraal stond. Voor het tweede luik in Ljubljana wordt een tentoonstelling samengesteld met werken uit de vier musea (de collectie van Bratislava komt hier niet aan bod) rond de - ietwat vage - notie van ‘affects'. Daarmee verwijzen de curatoren naar de manier hoe kunstwerken op elkaar en de dominante ideologie inspelen.
De geselecteerde kunstwerken omspannen de periode van 1957 tot 1986. Hoewel de context waarin de werken tot stand kwamen zeer verschillend was - gaande van het totalitaire regime in het voormalige Oostblok, over de onderdrukking ten tijde van Franco en de situatie in de Lage Landen - worden er vaak gelijkaardige antwoorden geformuleerd op universele vraagstukken. De tentoonstelling is onderverdeeld in verschillende hoofdstukken die thema's aankaarten zoals het verlangen naar verandering door kritiek van de media of het formuleren van alternatieve systemen. Daarbij worden canonieke werken van gevestigde kunstenaars zoals Warhol, Nauman of Flavin gecombineerd met minder bekende kunstenaars die - onterecht - te weinig internationale aandacht kregen. Het is overigens opvallend dat de canonieke namen hier minder overtuigen dan de ‘onbekende' kunstenaars.

Herwaardering
Die combinaties van werken uit verschillende contreien leveren een aantal mooie clusters op. Hier geen rabiate opeenvolging van grote namen die elk museum per se in huis wil halen, maar verrassende ensembles met daarbij heel wat ontdekkingen. Zo bijvoorbeeld het hoofdstuk ‘Critique of the Mass Media' waarin de overgetekende krantenpagina's van de Belg Toon Tersas - die zoals wel meer van de kunstenaars hier maar postuum op erkenning kon rekenen - worden getoond naast de door Ivica Matic gemonteerde mediabeelden en het werk waarin Joan Rabascall de spot drijft met de Spaanse cultuurindustrie in de jaren 70. Het ensemble ‘Articulating the World as Immediacy' bestaat dan weer uit een cluster van conceptuele internationale zwaargewichten zoals John Baldessari, Stanley Brouwn, On Kawara en Ed Ruscha. Het wordt passend aangevuld met werk van ons eigen René Heyvaert, de Tsjech Jiri Kovanda en de Kroaat Josip Vanista die in zijn oeuvre de internationale conceptuele kunst combineerde met Zen-boeddhisme en eigen accenten.

Urgentie
In het hoofdstuk ‘Articulating the Self in the World as Experience' staat lichamelijkheid centraal. Naast de bekende installatie van Marina Abramovic van een tafel met daarop 72 attributen waarmee de bezoeker de kunstenares te lijf mocht gaan, is werk te zien van de Hongaar Tibor Hajas, wiens performances zo extreem en donker waren dat ze mogelijk zijn premature dood verklaarden. Op de tentoonstelling zijn beelden te zien van Hajas die - het hoofd volledig in verband gewikkeld - een injectienaald aanbrengt in zijn oogholte.
Ook de video's van de Tsjech Jan Mloch en de Roemeen Ion Grigorescu - sinds geruime tijd het onderwerp van een revival - zijn behoorlijk extreem. Grigorescu maakte tijdens het Ceausescu-regime geheime video's waarin hij zijn lichaam exploiteert en bijvoorbeeld een bokswedstrijd met zichzelf ensceneert. De manier waarop hij zichzelf opvoert als een schizofreen - zoals eveneens in de video waarin hij zowel zichzelf speelt als Ceausescu -, wordt geduid als een soort overlevingsstrategie onder een totalitair regime.
Jacques Lizène zorgt voor een lichte noot door in een video uit 1971 de camera nu eens te dresseren, dan weer te ontwijken. Sommige werken mogen dan wat vergeeld of vervaagd zijn, er spreekt tegelijk een urgentie uit die het soms ontbreekt aan de (spektakel)kunst van latere generaties die zich - in tegenstelling tot heel wat van de kunstenaars hier aanwezig - beter weten te verkopen op de internationale markt.

 

 

Praktische Info

‘Museum of Affects' tot 29 januari 2012 in Museum of Contemporary Art, Ljubljana, Slovenië. www.mg-lj.si
‘Spirits of Internationalism. 6 Europese collecties, 1956 - 1986', van 21 jan tot 29 april 2012, M HKA/ Van Abbemuseum Eindhoven, www.muhka.be

Keywords

Geen keywords beschikbaar.